Maturski, seminarski i diplomski radovi

Stefan Uroš II Milutin Nemanjić
 
Stefan Uroš II Nemanjić rođen je oko 1253.godine, pripadao je dinastiji Nemanjića i bio je mlađi sin kralja Uroša I (1243-1276),mlađi brat kralja Dragutina (kralj Srbije 1276-1282, kralj Srema 1282-1316) i otac kralja Stefana Dečanskog (1322-1331).
Kralj Uroš II koji je upravljao najvećim delom Srbije, bio je još mlad kada je stupio na vladu. „On beše vrlo lep i ljubazan čovek, hrabar i vičan boju, ali svakako više ratnik nego diplomata. Značajna je kod njega brza promena žena..."
Tako je o kralju Stefanu Urošu II Milutinu,hilandarski  i arhiepiskop Danilo, pisao u "Istoriji Srba" češki istoričar Konstantin Jireček.Nasuprot Jiričeku, Vladimir Ćorović u svojoj "Istoriji Srba" ističe da je kralj Milutin "uvek znao šta hoće i imao je ambicija i poteza pravog državnika... Radi vlasti, koju ne bi ispustio ni po koju cenu, on je gazio preko svega; ni najrođeniji mu nisu bili pošteđeni od svireposti, ako je samo osećao da smetaju njegovim interesima... Njegove oči, u individualno rađenim portretima u Nagoričanu i Gračanici, krive i male, imaju nečeg lukavog i požudnog, kao dve bitne crte njegovog karaktera... Kralj Milutin je naročito sablažnjavao savremeni svet svojim postupcima prema ženama..."Nije nikakvo čudo da dva ugledna istoričara, toliko vekova kasnije, nisu uspela da se slože oko lika jednog kralja, kad ni Milutinovi savremenici, sa Istoka i Zapada pa ni u samoj Srbiji nisu uvek razumevali njegove državničke postupke.Život kralja Milutina bio je ispunjen mnogim zagonetnim događajima. Državničke poslove preplitao je sa rešavanjem ličnih i životnih pitanja, i to uvek uspešno, na ličnu korist i korist Srbije. Njega su se bojali vlastodršci od Rima do Carigrada, nudeći mu za žene svoje sestre i kćerke radi političkog savezništva. A opet, i pored svedočenja trojice njegovih vizantijskih savremenika Georgija Pahimera, Teodora Metohita i Nićifora Grigore i svedočenja latinskih pisaca, o ženidbama i ljubavnim vezama kralja Milutina danas se nedovoljno zna. Političke igre i interesi prinudili su savremenike da prikrivaju broj Milutinovih ženidbi, redosled brakova, imena supruga, majke Milutinove dece uvodeći hronološku zbrku u intimni deo života srpskog kralja.
Život pre dolaska na vlast(1253-1282)
 
 
Milutin je na istorijsku scenu stupio 1267.godine kada je njegov otac počeo da pravi planove o naslanjanju na Vizantiju i odbacivanju vazalnih odnosa prema Mađarima. Kralj Uroš I je tada započeo pregovore sa vizantijskim carem Mihajlom VIII o ženidbi njegove ćerke Ane za Milutina i o njegovom imenovanju za naslednika,umesto starijeg sina i mađarskog zeta Dragutina. Pregovori su otpočeli i na čelu vizantijske delegacije se nalazio Jovan XI Vek (vaseljenski patrijarh 1275-1282), ali je već u samom startu došlo do razmimoilaženja u stavovima dve strane, koja je oličena u Pahimerovom zgroženom opisu srpskog dvora, i Dragutinove supruge,mađarske princeze Katarine koja je sedela u staroj haljini i prela. Georgije Pahimer (1242–1310) vizantijski istoričar i pisac,živeo u Konstantinopolju gde je studirao pravo,a potom se zaredio i postao glavni advokat crkve i glavni sudija na carskom dvoru, bio je veoma literarno aktivan. Međutim interes obe strane bio je jači od međusobnih razlika, tako da je nastavljeno sa pregovorima. Oni su se na kraju završili bezuspešno, pogotovo posle Uroševog poraza i zarobljavanja od strane Mađara u Mačvi 1268.godine. On je tom prilikom, da bi bio oslobođen, morao da Dragutina uzdigne na rang mladog kralja tj.prestolonaslednika i  dodeli mu oblast na upravljanje.
Posle ovog poraza Srbi prilaze širokom savezu protiv Vizantije,a samog Uroša sa vlasti 1276.zbacuje Dragutin, pobedivši ga uz pmoć mađarskih snaga kod Gackog, posle čega se Uroš zamonašio, a Dragutin postaje novi kralj. Sam proces je posredno podržala kraljica Jelena, koja je posle toga dobila na upravu Zetu, Trebinje, gornji Ibar i Plav,a pretpostavlja se da je slično uradio i sam Milutin, i da je tom prilikom dobio neke oblasti na samostalnu upravu, dok je jedini koji je posle okončanja borbi ustao protiv ove odluke bio srpski arhiepiskop i Urošev prijatelj Joanikije (1272-1276).
On se u znak potesta povukao sa svog  položaja i poslednje godine proveo sa bivšim kraljem koji je umro 1.05.1277. godine kao monah Simon.
 
Vladavina
 
Milutin je na vlast došao 1282. godine Deževskim sporazumom, kada se sa kraljevskog trona povukao njegov stariji brat Dragutin. Naslanjanje na  Mađare, neaktivnost prema Bugarskoj u kojoj je izbio građanski rat, poraz od Vizantije i njen prodor do Lipljanja stvorili su nezadovoljstvo među srpskom vlastelom prema kralju Dragutinu. Njegovu vladavinu je opterećivala pobuna izbacivanje oca koja je smatarana nemoralnom,a presudna kap, koja je iskorišćena kao povod za sazivanje sabora, bio je Dragutinov pad sa konja pri lovu kod Jelača početkom 1282.godine i povreda noge, koja ga je učinila gotovo nepokretnim na duže vreme.
Sabor srpske vlastele je sazvan u Deževi i na njemu je Dragutin predao vlast svom mlađem bratu Milutinu, dok je za sebe zadržao oblasti severno od Zapadne Morave  sa Dabrom, Rudnikom i oblastima oko današnjih Arilja i Priboja. Sami izvori o saboru su vrlo nejasni i ne zna se šta je tačno dovelo do njega tj. da li je vlastela primorala Dragutina na ovaj događaj, ili je on shvatio šta se sprema i samovoljno predao vlast. Takođe se ne zna sa sigurnošću ko je trebalo da nasledi Milutina, ali se smatra da je jedna od saborskih odluka bila i da Milutina nasleđuju Dragutinovi, a ne njegovi sinovi.
Milutin je nasledio bratovljevo učešće u velikom savezu koji je formirao kralj obe Sicilije Karlo I sa ciljem rušenja vizantijskog cara Mihajla VIII i obnove Latinskog carstva koje je Mihajlo srušio 1261.godine. Savez, koji je nastajao još 1267.godine kada je Mihajlo pokušao da u Urošu I pronađe saveznika, dostigao je vrhunac početkom osme decenije XIII veka kada je, posle smrti pape Nikole III (1277-1280) koji je podržavao Mihajla VIII i Lionsku uniju, novi papa postao Karlov čovek Martin IV (1281-1285) . Oko Karla I su se pored Dragutina odnosno Milutina našli:
•        Filip Kurtene, sin Baludina II (1228-1261)i latinski car
•        Mletačka republika, koja je do 1279. godine bila na Mihajlovoj strani (imala je zaključeno primirje)
•        Jovan I Anđeo, vanbračni sin epirskog despota Mihajla II (1237-1271) i vladar Tesalije)
•        Georgije I Terter, bugarski car koji je srušio provizantijskog Jovana Asena II (1279-1280)
Dok je sam papa Martin dao savezu blagoslov, proklevši Mihajla VIII koji je prihvatio uniju kao rascep od crkve i zabranivši katoličkim vladarima da sarađuju s njim. Plan je bio da Milutin i Jovan udare na Makedoniju, a da Karlo, Filip i Mlečani udare na sam Carigrad.

 

Osvajanja po Vizantiji
 
Iste godine kada je Milutin preuzeo vlast u saradnji sa nekadašnjim vizantijskim vlastelinom Kotanicom prodire na jug i zauzima oba (Gornji i Donji) Pologa (oblast oko Tetova), Skoplje, Zletovo I Pijanec ( oko današnjeg Delčeva). Paralelno sa njegovim napadima sa juga je Vizantiju napada  Jovan I Anđel koji je takođe imao značajnijih uspeha. Ključni faktor ove koalicije bili su Napuljski Anžujci i dok su Milutin i Jovan napredovali na Balkanskom poluostrvu, na Apeninskom je uz finansijsku pomoć Vizantije došlo 31.03.1282. godine do velike narodne pobune poznate kao, “Sicilijansko večernje“ koja je dovela do proterivanja Anžujaca sa Sicilije i dolaska snaga Petra III Aragonskog (1276—1285) na nju, primoravši Karla I da svoje snage spremljene za udar na Vizantiju, okrene sukobu sa kraljevinom Aragon i odbranu preostalih poseda. Ovim potezom je Mihajlo VIII uspeo da uništi anžujsku Kraljevinu obe Sicilije i trajno je onesposobi za dejstvo na Balkanu. Sa druge strane Jadrana, osvajanja su približila Milutina i Jovana i oni su iste godine učvrstili svoj savez udajom Jovanove ćerke nepoznatog imena za Milutina, koji je po stupanju na presto oterao svoju prvu suprugu Jelenu. Tesalka, kojoj ni ime nije utvrđeno, verovatno se veoma kratko zadržala u Srbiji. Pojedini istoričari - polazeći od freske u Đurđevim Stupovima, na kojoj je prvi put naslikan Milutinov kraljevski lik zajedno sa kraljicom Jelenom smatraju da je reč upravo o Tesalki. Jovan Anđeo je imao drugu kćerku koja se zvala Jelena i za koju se zna da je bila udata za Viljema de la Roša. Jovan Anđeo nije mogao imati dve kćerke istog imena.To je navelo neke autore na zaključak da je, pre braka sa Tesalkom, Milutin bio oženjen Srpkinjom vlastelinskog roda koja se zvala Jelena. Oslikana u Đurđevim Stupovima, 1282. godine, ova Jelena je, moguće, bila napuštena iste godine radi kraljevog braka sa kćerkom Jovana Anđela.
Posle sloma Karlovog saveza, Mihajlo VIII se okrenuo sređivanju prilika na Balkanskom poluostrvu podigavši veliku najamničku vojsku kojom je planirao da suzbije Milutina i Jovana. Na početku tog pohoda 11.12.1282.godine nedaleko od Rodosta (Ilaigita, turski naziv je Tekirdag) Mihajlo umire, a komandu nad vojskom preuzima njegov sin i naslednik Andronik II.On je bez obzira na očevu smrt nastavio pohod, ali ga nije sam poveo, već je na Srbiju poslao najamljene Tatare u pljačkaški, a ne u osvajački pohod. Bez obzira na to, Tatari su predstavljali ozbiljanu vojnu snagu i Milutin se povukao pred njima, a njihovi pljačkaški odredi su prodrli do Lipljana i Prizrena. Njihovo napredovanje je zaustavio nabujali Beli Drim u kome se deo vojske predvođen Črnoglavom podavio pokušavajući da ga prepliva na konjima, dok je sam vođa uspeo da ga pređe, ali je ubijen u sukobu sa srpskim odredima, a njegova glava je nataknuta na kolac i poslata Milutinu. Posle toga su se drugi pljačkaški odredi povukli nazad u Vizantiju.